آموزش بیمار — بیماری‌های ریه
ادم ریه چیست؟ آب داخل ریه، علائم، تشخیص و درمان
ریه مثل اسفنجی است با میلیون‌ها اتاقک کوچک که به آن‌ها آلوئول می‌گوییم. در هر اتاقک، هوا می‌آید و از دیواره‌ی نازکش اکسیژن وارد خون میشود. گاهی آب وارد همین اتاقک‌ها میشود و نفس کشیدن را سخت می‌کند؛ به این حالت «ادم ریوی» می‌گوییم. تفاوت آن با «آب دور ریه» (افیوژن پلورال) این است که در ادم ریوی آب داخل خود ریه است، نه دور آن.
نوشته و بازبینی: دکتر بهروز مؤمنی، فوق تخصص ریه
ادم ریه چیست و چرا رخ می‌دهد
وقتی قلب — تلمبه‌ی بدن — ضعیف شود و نتواند خون را جلو ببرد، خون عقب می‌ماند و فشار در رگ‌های ریه بالا می‌رود؛ آب از دیواره‌ی نازک اتاقک‌ها نشت می‌کند و داخلشان را پر می‌کند؛ مثل سیلی که خانه را از درون آب می‌گیرد. این شایعترین علت ادم ریوی است: نارسایی قلب.
گاهی هم خود ریه آسیب می‌بیند: عفونت شدید ریه و التهاب فراگیر می‌تواند دیواره‌ی اتاقک‌ها را آسیب بزند تا آب به درونشان نشت کند. نارسایی کلیه و ارتفاع زیاد (ادم ریوی ارتفاع بالا) هم میتوانند باعث شوند.
علت‌ها:
- نارسایی قلب (شایعترین علت)
- عفونت شدید ریه و التهاب فراگیر (مانند پنومونی شدید یا سپسیس)
- نارسایی کلیه و تجمع مایعات در بدن
- ارتفاع زیاد
علائم
- تنگی نفس؛ اول هنگام فعالیت، بعد در استراحت
- ناتوانی در دراز کشیدن (ارتوپنه) — بیمار مجبور است بنشیند تا نفس بکشد
- بیدار شدن شبانه با احساس خفگی و تنگی نفس
- سرفه با خلط کف‌آلود و گاهی صورتی
- خس‌خس سینه و احساس سنگینی در قفسه سینه
- تپش قلب و اضطراب
علائم خطر — ادم ریوی اورژانس است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تنگی نفس شدید ناگهانی
- ناتوانی در دراز کشیدن
- بیدار شدن شبانه با خفگی
- خلط کف‌آلود صورتی
این نشانه‌ها یعنی ادم ریوی؛ این وضعیت اورژانسی است — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
تشخیص
معاینه و گوش دادن به ریه (صدای رالز، مثل صدای راه رفتن در برف)، اندازه‌گیری اکسیژن خون، عکس قفسه سینه (لکه‌های سفید دوطرفه مثل بال پروانه)، و آزمایش خون و نوار قلب برای پیدا کردن علت.
درمان
ادم ریوی اورژانس است. بیمار را می‌نشانیم، اکسیژن می‌دهیم و با دارو (مدر) آب را از ریه بیرون می‌کشیم؛ گاهی هم ماسکی می‌گذاریم که با فشار هوا (CPAP) اتاقک‌ها را باز نگه می‌دارد. مهم‌تر از آن، علت را درمان می‌کنیم تا آب دوباره برنگردد — برای مثال درمان نارسایی قلب یا عفونت.
پیش از ویزیت: چه چیزهایی همراه بیاوریم؟
- آزمایش‌ها، عکس‌ها و سی‌تی‌های قبلی‌تان را همراه بیاورید.
- فهرست داروهای فعلی و اسپری‌هایی را که مصرف می‌کنید همراه داشته باشید.
- کمی زودتر از زمان نوبت برسید تا ویزیت‌تان بدون عجله انجام شود.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم
تنگی نفس ناگهانی یا شدید، ناتوانی در دراز کشیدن، بیدار شدن شبانه با خفگی، یا خلط کف‌آلود صورتی — همه نشانه‌های هشدار هستند و نیاز به مراجعهی فوری دارند. اگر علائم به‌تدریج و خفیف‌اند، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
پرسش‌های پرتکرار
تفاوت ادم ریه با آب دور ریه چیست؟
در ادم ریوی آب داخل اتاقکهای ریه (آلوئولها) است؛ در آب دور ریه، آب دور ریه و بین دو لایهی پردهی جنب جمع میشود.
آیا ادم ریه همیشه بهعلت قلب است؟
نه؛ شایعترین علت نارسایی قلب است، اما عفونت شدید ریه، نارسایی کلیه و ارتفاع زیاد هم میتوانند باعث شوند.
آیا ادم ریه قابل درمان است؟
بله؛ با درمان سریع و درمان علت، بیشتر بیماران بهبود مییابند. مهم، مراجعهی زود است.
تنگی نفس ناگهانی یا ناتوانی در دراز کشیدن دارید؟
ادم ریوی اورژانس است؛ با تنگی نفس شدید ناگهانی، ناتوانی در دراز کشیدن یا خلط کف‌آلود صورتی فوراً به اورژانس مراجعه کنید. اگر علائم‌تان خفیف و تدریجی است، برای معاینه و پیدا کردن علت در ساعات کاری با کلینیک تماس بگیرید.
ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه ۱۱ صبح تا ۹ شب